Όπως ανέφερα στο προηγούμενο άρθρο, ένα από τα θλιβερότερα σημεία των καιρών
μας, το οποίο προσωπικά με στεναχωρεί τα μάλα, είναι το γεγονός ότι, η ποιότητα
της παιδείας στη χώρα μας έχει φτάσει σε τρομακτικά χαμηλά επίπεδα. Γνωστικά
και μορφωτικά, ο ελληνικός λαός υστερεί σημαντικά σε σχέση με τους σύγχρονους
δυτικούς λαούς, για αυτό και εγώ αποφάσισα να βοηθήσω όπως μπορώ. Με το παρόν,
αλλά και κάποια επόμενα κείμενα, αποφάσισα να εναποθέσω σε αυτήν την ταπεινή
σελίδα, ένα μικρό λιθαράκι γνώσης με στόχο αποκλειστικά και μόνο την επιμόρφωση
των συνανθρώπων μου, μικρών και μεγάλων. Αυτή η συλλογή κειμένων-ντοκιμαντέρ,
θα κάνουν μια γενική εισαγωγή σε πράγματα που όλοι θα έπρεπε να ξέραμε. Μια
μίνι-εγκυκλοπαίδεια γνώσεων, αν θέλετε, όπου η γνώση και το παιχνίδι γίνονται
ένα. Ιδανικό ανάγνωσμα για παιδιά κάθε ηλικίας, πλούσιο σε φωτογραφικό υλικό
και παραδείγματα, τα οποία θα κάνουν την ανάγνωση παιχνιδάκι. Έχουμε όμως πολλά να
πούμε και πολλά να μάθουμε, για αυτό και ας ξεκινήσουμε αμέσως!
Σήμερα θα μιλήσουμε για το Σύμπαν και ότι γνωρίζουμε γι αυτό. Είναι κατανοητό ότι πολλά παιδάκια μπορεί να μην έχουν ιδέα για κάποια από τα πράγματα που θα πούμε σήμερα, ωστόσο δεν θέλω να μου απελπίζεστε, γιατί έχουν γραφτεί όσο πιο εκλαϊκευμένα γίνεται.
Οι πρώτες αναζητήσεις
Στα αρχαία χρόνια, πολύ πριν δεν γεννηθεί ο Χριστούλης, ο περισσότερος κόσμος πίστευε ότι τα αστέρια είναι μέρη που κατοικούν οι θεοί, οι δαίμονες, τιμημένοι ήρωες, αδικοβιασμένες παρθένες και δεν ξέρω και εγώ τι άλλη μαλακία. Πίστευαν επίσης ότι, χαζεύοντας τις κινήσεις τους, θα μπορούσαν να προβλέψουν το μέλλον, να πουν αν η γυναίκα σου είναι έγκυος, ποιανού είναι το παιδί στα αλήθεια και αν θα είναι αγόρι ή κορίτσι. Να υπολογίσουν αν θα βρέξει ή αν θα χιονίσει, αν θα πιάσουν οι φασολιές, να σου πουν γιατί δεν σου σηκώνεται, και γενικά ένα κάρο χαζομάρες, που τώρα τις σκεφτόμαστε και γελάμε με την ασχετοσύνη τους. Σήμερα μεγάλη μερίδα του κόσμου πιστεύει πάνω-κάτω τα ίδια, όμως τώρα γελάμε με την ηλιθιότητα τους, γιατί τουλάχιστον οι παλιοί δεν είχαν την γνώση που έχουμε εμείς σήμερα.
Επίσης υπήρχε ακόμα η ιδέα ότι η Γη είναι επίπεδη και ότι ο Ήλιος κόβει βόλτες γύρω από αυτή (κάτι το οποίο πιστεύουν ακόμα κάποιοι). Από τις πρώτες αναφορές σε ηλιοκεντρικά συστήματα, στα οποία δηλαδή ο Ήλιος ήταν στο κέντρο και οι πλανήτες σουλατσάρουν γύρω από αυτόν, έχουμε τον 5ο αιώνα π.Χ., από τον Πυθαγόρα και την σχολή του και λίγο αργότερα από τον Αριστοτέλη. Φυσικά, τότε η διάδοση της πληροφορίας ήταν δυσκολότερη από ότι σήμερα και έτσι ο μόνος που το έμαθε εκείνη την εποχή ήταν: ο ίδιος ο Πυθαγόρας, δυο φίλοι του, η γυναίκα του και ο σκύλος τους ο Γαβγαβμίδης.
Την πληροφορία αυτή επεξεργάστηκαν και υποστήριξαν με θέρμη πολλούς αιώνες μετά, ο Κοπέρνικος και ο Γαλιλαίος. Βέβαια, τότε είχαμε μεσαίωνα και η Ιερά Εξέταση είχε ήδη εγκαθιδρύσει την δύναμη της και δεν της άρεσε καθόλου η ιδέα ότι μπορεί ο κόσμος που "έφτιαξε ο θεούλης" να μην ήταν τελικά το κέντρο του σύμπαντος. Έτσι, με την τεράστια φιλομάθεια, ανθρωπισμό και τάση για πρόοδο, που ανέκαθεν διέκρινε την Εκκλησία, καταδίκασε και κυνήγησε την ιδέα, απαγορεύοντας τα βιβλία που επεξηγούσαν τις απόψεις των δυο επιστημόνων και μάλιστα τον Γαλιλαίο τον έχωσαν και στην ψειρού για ένα διάστημα. Ο ίδιος για να γλιτώσει την καταδίκη στο δικαστήριο, αναγκάστηκε να απαρνηθεί την ερευνά του, φημολογείται όμως ότι βγαίνοντας από το κτήριο αναφώνησε: "Γυρνάει, δεν γυρνάει , ο Γάλι σας γαμάει!". Λίγο αργότερα ο Νεύτων ήρθε και έδωσε ένα γερό χτύπημα στις συνειδήσεις όλων, διατυπώνοντας τον νόμο της βαρύτητας και δείχνοντας πως τα πάντα υπακούν σε αυτόν. Σιγά σιγά όλη η επιστημονική κοινότητα αποδέχθηκε και τελικά απέδειξε ότι η Γη, όπως και οι υπόλοιποι πλανήτες που αποτελούν το ηλιακός μας σύστημα, είναι σφαιρικά "ετερόφωτα" αντικείμενα, που κινούνται σε ελλειπτικές (περίπου κυκλικές) τροχιές γύρω από το αστέρι που ονομάζουμε Ήλιο.
"Ετερόφωτα" λέμε τα αντικείμενα, που δεν εκπέμπουν δικό τους φως, αλλά αντανακλούν το φως που πέφτει πάνω σε αυτά. Το πιο οικείο σε όλους μας παράδειγμα είναι η Σελήνη, η οποία αντανακλά το φως του ήλιου και κάνει τις νύχτες μας λιγότερο σκοτεινές. "Αυτόφωτα" από την άλλη, λέμε τα αντικείμενα που παράγουν δικό τους φως, όπως ο Ήλιος μας. Άρα σημαντική πληροφορία που πρέπει να κρατήσουμε εδώ, είναι ο διαχωρισμός του πλανήτη από το αστέρι. Αστέρι λέμε το ουράνιο σώμα που είναι αυτόφωτο. Πλανήτες είναι τα ουράνια σώματα που περι-πλανιούνται γύρω από ένα αστέρι. Πολλές φορές οι πλανήτες έχουν με τη σειρά τους σώματα που περι-πλανιούνται γύρω από αυτούς, όπως εμείς έχουμε τη Σελήνη που είναι ο δορυφόρος της Γης. Σημείωση: Πολλές φορές με τη λέξη "πλανήτη", λέμε την πολύ χοντρή φακλάνα (ή φακλάνο), της οποίας η μάζα είναι αρκετή, ώστε να προκαλεί βαρυτική έλξη στους υπόλοιπους ανθρώπους, όταν αυτοί περνάνε ανυποψίαστοι από δίπλα. Αλλά πιο πολλά για την βαρυτική έλξη στο επόμενο κεφάλαιο.
Η μικρή μας κοσμική γειτονιά
Το ηλιακό μας σύστημα αποτελείται από τον ήλιο, που βρίσκεται στο κέντρο του, και από τους οχτώ πλανήτες, που περιφέρονται σε ομοεπίπεδες σχεδόν τροχιές όπως φαίνεται στο παρακάτω σχήμα. Από τον πλησιέστερο προς τον Ήλιο ως τον πιο μακρινό, οι πλανήτες είναι οι εξής: Ερμής, Αφροδίτη, Γη, Άρης, Δίας, Κρόνος, Ουρανός και Ποσειδώνας.
Παλαιότερα, και ο Πλούτωνας ανήκε στην ομάδα των πλανητών, όμως λόγω μικρού μεγέθους (περίπου 6 φορές μικρότερος από την Σελήνη), βγήκε από την λίστα. Τελικά το μέγεθος μετράει που λένε... Μεταξύ του Άρη και του Δια υπάρχει μια μεγάλη περιοχή που περιέχει διαστημικούς βράχους, όλων των μεγεθών και ονομάζεται Ζώνη Αστεροειδών. Το μέσο μέγεθος τους κυμαίνεται από 1 ως 100 χιλιόμετρα, ενώ έχουν βρεθεί και κάποιοι μεγαλύτεροι και το πλήθος αυτών ξεπερνά το 1.5 εκατομμύριο. Υπάρχουν φυσικά χιλιάδες μικρότεροι βράχοι διαμέτρου κάποιων μέτρων και οι οποίοι πολλές φορές λόγω του κοσμικού μπιλιάρδου που παίζεται εκεί, εκτινάσσονται από τη ζώνη αστεροειδών προς τον πλανήτη μας, ο οποίος λόγω της βαρύτητας τους έλκει πάνω του. Ευτυχώς ο πλανήτης μας έχει μια φυσική ασπίδα, η οποία και λέγεται ατμόσφαιρα. Οι αστεροειδείς αυτοί πέφτοντας στην ατμόσφαιρα σχηματίζουν τόσο μεγάλη τριβή (και άρα θερμοκρασία), που οι βράχοι ή μέρος αυτών εξαχνώνονται (γίνονται αέρια) αφήνοντας πίσω τους φωτεινές γραμμές, τα γνωστά σε όλους μας πεφταστέρια. Η πτώση ενός τέτοιου τεράστιου βράχου -ή αλλιώς μετεωρίτη- είναι κατά πολλούς επιστήμονες η αιτία για την εξαφάνιση των δεινοσαύρων. Φανταστείτε το παπάρι που θα τρώγαμε εμείς αν ένα τέτοιο αντικείμενο έπεφτε στη Γη...
Εκτός από την περιστροφή τους γύρω από τον Ήλιο, οι πλανήτες περιστρέφονται γύρω από τον εαυτό τους ο καθένας με διαφορετικές ταχύτητες. Πολύς κόσμος δεν ξέρει, ότι αυτή τη στιγμή η ταχύτητά του είναι πάνω από 100.000 χιλιόμετρα την ώρα, γιατί αυτή είναι και η ταχύτητα της Γης γύρω από τον Ήλιο. Ταυτόχρονα η Γη περιστρέφεται γύρω από τον εαυτό της με ταχύτητα 1600 περίπου χιλιομέτρων την ώρα. Εύκολα συμπεραίνει κανείς από τα παραπάνω ότι, αν πιστέψουμε το παραμυθάκι της βίβλου, κατά το οποίο ένας τυχαίος Εβραίος κεφτές, με την προσευχή του και μόνο, σταμάτησε τον Ήλιο και το Φεγγάρι, ουσιαστικά σημαίνει ότι περιστροφή της Γης γύρω από τον άξονά της, έπεσε ξαφνικά από την ταχύτητα των 1600 km/h, στα 0 km/h. Σύμφωνα με την αρχή της αδράνειας (εγώ εδώ είχα βάλει αρχή διατήρηση της ορμής και διόρθωσα μετά από την σοφή υπόδειξη φίλτατου ανώνυμου αναγνώστη), που κανένας πραγματικός πιστός δεν ξέρει τι σημαίνει, όλος ο πληθυσμός της Γης άνθρωποι, ζώα, αντικείμενα αλλά και δέντρα ακόμα, έπρεπε να είχαν αλλάξει ήπειρο. Με λίγα λόγια, αν για παράδειγμα ο μαλάκας που έγραφε αυτή την ιστορία, ήταν παρών στο συμβάν, όταν ξεκίναγε την πρόταση θα ήταν στο αρχαίο και τριτοκοσμικό Ισραήλ, ενώ θα τελείωνε την πρόταση στα νησιά Μπόρα-Μπόρα περίπου. Ένα από τα καλά της επιστήμης, είναι ότι μπορείς με επιχειρήματα και αποδείξεις να τσιμπουκώνεις μέχρι δακρύων τον κάθε μπούρδα θαυματολόγο και θρησκόληπτο.
Πέρα από το ηλιακό σύστημα
Συνεχίζοντας την διαστημική μας αναζήτηση, εύλογο είναι σε αυτό το σημείο να αναρωτηθεί κανείς, "καλά, και αφού το ηλιακό μας σύστημα έχει μόνο τους πλανήτες και τους μετεωρίτες μέσα, τότε όλα τα άλλα αστέρια που βλέπω στον ουρανό, που είναι;" Αυτή η ερώτηση απασχόλησε και τους πρώτους αστρονόμους, οι οποίοι έστρεψαν τα τηλεσκόπια τους στον ουρανό, φτιάξαν ποπ κόρν και πήραν και μια μπύρα, και φάγαν χιλιάδες ώρες μελετώντας πλέον στα σοβαρά τα άστρα και τις κινήσεις τους. Αυτό που ανακάλυψαν τελικά ήταν ότι, τα άστρα είναι σε γενικές γραμμές μεγάλες μπάλες αερίων, που παράγουν τεράστια ποσά ενέργειας λόγω των πυρηνικών αντιδράσεων που προκαλούνται στον πυρήνα τους, για αυτό και λάμπουν τόσο δυνατά. Με την ανάπτυξη των θετικών επιστημών, κατάφεραν σιγά σιγά να μετρηθούν και οι αποστάσεις κάποιων αστέρων και διαπιστώθηκε τότε ότι τα αστέρια είναι πολύ μακριά. Αλλά ΠΟΛΥ μακριά λέμε. Το κοντινότερο σε μας αστέρι (το Άλφα του Κενταύρου) απέχει από τον ήλιο μας τέσσερα έτη φωτός. Αυτό σημαίνει ότι το φως, το οποίο κινείται με ταχύτητα 300.000 χιλιόμετρα/δευτερόλεπτο, θέλει τέσσερα χρόνια για να φτάσει εκεί, άρα με γρήγορες πράξεις που μόλις τώρα έκανα με το μυαλό μου βγάζω 37.843.200.000.000, δηλαδή περίπου 40 ΤΡΙΣΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ χιλιόμετρα μακριά... Φυσικά τα περισσότερα άστρα βρίσκονται ως και εκατομμύρια έτη φωτός μακριά, ενώ κάποια άλλα είναι τόσο στου διαόλου το κώλο, που το φως δεν έχει φτάσει ακόμα σε εμάς παρόλου που ταξιδεύει τόσα εκατομμύρια χρόνια.
Έτσι λοιπόν, σιγά-σιγά οι επιστήμονες κατάλαβαν ότι το ηλιακό μας σύστημα, είναι ουσιαστικά μια μικρή γωνία μιας τεράστιας γειτονιάς αστέρων, την οποίο και ονόμασαν γαλαξία. Ο γαλαξίας μας υπολογίζεται ότι έχει περίπου 200 με 400 δισεκατομμύρια αστέρια, ενώ στο σύμπαν που μπορούμε να παρατηρήσουμε, εκτιμάται ότι υπάρχουν πάνω από 100 δισεκατομμύρια γαλαξίες. Με λίγα λόγια γίνεται της καραπουτανοκαργιολάρας το κάγκελο.
Ένα ακόμα λοιπόν επιχείρημα που έρχεται να προσγειωθεί σαν τεράστια μούντζα σε όλους όσους πιστεύουν έστω και λίγο στις μπουρδολογίες της αστρολογίας, είναι ο απαράδεκτα τεράστιος αριθμός αστέρων που υπάρχουν στο σύμπαν. Το ερώτημα, "γιατί μόνο τα αστέρια που ανήκουν σε συγκεκριμένους αστερισμούς -τους οποίους επινόησε και προώθησε κάποια στιγμή η ανθρώπινη φαντασία-, είναι ικανά να επηρεάσουν την ανθρώπινη μοίρα ή τον χαρακτήρα κάποιου, ενώ τα τρισεκατομμύρια άλλα αστέρια δεν παίζουν κάποιο ρόλο;" αποτελεί ένα λουκάνικο βαθεία σφηνωμένο στο λαιμό (για να μη πω πουθενά αλλού) των υποστηριχτών της αστρολογίας. Αλλά ας μην ασχολούμαστε άλλο με φαιδρότητες και ας θαυμάσουμε εικόνες του γαλαξία που μας φιλοξενεί.
Η αρχή των πάντων
Σιγά-σιγά ακόμα και ο πιο χαζός από τους χαζούς, μπορεί να καταλάβει ότι ο πλανήτης μας, είναι ένας ασήμαντος κόκκος άμμου στην απέραντη αμμουδιά του διαστήματος. Η ερώτηση που αναπόφευκτα έρχεται στο μυαλό όλων είναι: "και από που σκατά ήρθαν όλα αυτά και πως δημιουργήθηκαν;". Η πιο διαδεδομένη θεωρία προέκυψε όταν έγινε μια πολύ μεγάλη ανακάλυψη. Μελετώντας τις κινήσεις κάποιου μακρινού αστέρα ενός άλλου γαλαξία, οι επιστήμονες συνειδητοποίησαν ότι αυτός απομακρύνεται από τον δικό μας. Μετά το ίδιο ανακάλυψαν και για άλλον γαλαξία. "Μαλακίες γαλαξίες κοιτάμε" σκέφτηκαν στην αρχή, όμως διαπίστωσαν ότι κάθε γαλαξίας που εξέταζαν, φαινόταν να απομακρύνεται από μας. "Τι στο πούτσο παίζει;" σκέφτηκαν, "τόσο βρωμάνε τα πόδια μας, που όλο το σύμπαν απομακρύνεται από μας;". Έμειναν όμως έκπληκτοι, όταν αποδείχθηκε ότι, όχι μόνο οι γαλαξίες απομακρύνονται από εμάς, αλλά απομακρύνονται και αναμετάξυτων. Η αλήθεια λοιπόν είναι, ότι το σύμπαν διαστέλλεται συνεχώς και όλα τα σημεία του συνεχώς απομακρύνονται το ένα από το άλλο. Αυτό σημαίνει ότι αν πάμε πίσω στο χρόνο, το σύμπαν ήταν μικρότερο και τα σημεία του ήταν πιο κοντά το ένα με το άλλο. Αν πάμε ακόμα πιο πίσω, το σύμπαν ήταν ακόμα μικρότερο. Επαναλαμβάνοντας το σκεπτικό, φτάνουμε στην θεωρία της μεγάλης έκρηξης (Big Bang Theory) η οποία λέει ότι, ολάκερο το σύμπαν, βρίσκονταν κάποτε τόσο απίστευτα κοντά, που ένα σημείο περιείχε όλη την ύλη και όλη την ενέργεια του διαστήματος. Φανταστείτε ένα σημείο, όπου η πυκνότητα είναι άπειρη και η θερμοκρασία το ίδιο. Μιλάμε για συνθήκες, που ακόμα και εγώ με την ανυπολόγιστα μεγάλη εξυπνάδα μου δεν μπορώ να κατανοήσω πλήρως και φυσικά κανένας άλλος στο κόσμο. Με κάποιο τρόπο που είναι άγνωστος και παίζει να μην ανακαλυφθεί και ποτέ, το τεράστιο κοσμικό φιτίλι άναψε και με το που η σπίθα έφτασε το στόχο της, έγινε της πόρνης το παρανάλωμα. Από το σημείο αυτό, ξεκινάει με ένα μεγάλο ΜΠΟΥΜ το γνωστό σε μας σύμπαν, ξερνώντας ύλη και θερμότητα με απίστευτη ταχύτητα και δύναμη. Η θερμοκρασία αρχικά ήταν τόσο μεγάλη, που η ύλη ήταν στην πρωτογενή της μορφή, δηλαδή τα βασικά σωματίδια όπως πρωτόνια, δευτερόνια, ηλεκτρόνια, νετρόνια, αλζόνια (τα οποία αργότερα συνενώθηκαν μέσα μου μαζί με τα γαμιόνια, εξού και είμαι τόσο αμάσητος τύπος), κανελόνια, παντελόνια και ένα σωρό άλλα τέτοια. Αυτά τα σωματίδια αποτέλεσαν την μαγιά για την δημιουργία των πρώτων άστρων και σιγά σιγά με την πάροδο εκατομμυρίων χρόνων δημιούργησαν το σύμπαν, που λίγοι ξέρουμε και αγαπάμε. Η θεωρία του Big Bang και το πως επεκτείνεται το σύμπαν μας, μπορεί να απεικονιστεί εύκολα σχεδιάζοντας όλους τους γαλαξίες πάνω σε ένα μπαλόνι όπως φαίνεται στο σχήμα παρακάτω. Όταν το μπαλόνι δεν έχει αέρα, όλοι οι γαλαξίες είναι κοντά μεταξύ τους. Όσο όμως ο μπούλης φυσάει το μπαλόνι, οι γαλαξίες απομακρύνονται μεταξύ τους δίνοντας μας να καταλάβουμε πως κινείται αυτή τη στιγμή το σύμπαν.
Οι τελευταίες έρευνες δείχνουν ότι το σύμπαν μάλλον θα διαστέλλεται για πάντα. Αυτό δεν σημαίνει ότι και εμείς θα είμαστε εδώ να το δούμε. Όλα τα αστέρια έχουν μια ημερομηνία λήξης όπως θα δούμε στο επόμενο επεισόδιο, και το ίδιο ισχύει και για τον Ήλιο μας. Σε 5 εκατομμύρια χρόνια, ο Ήλιος θα σκάσει σαν τεράστια τσιχλόφουσκα (περίπου) και κάθε ζωή στο ηλιακό σύστημα θα χαθεί. Αν δεν έχουμε μετοικήσει σε κάποιο άλλο ηλιακό σύστημα μέχρι τότε, τον ήπιαμε πανηγυρικά. Σκοπός μας μέχρι τότε είναι να αναπτυχθούμε όσο μπορούμε και να ταξιδέψουμε σαν τον αστρικό Κολόμβο σε νέους κόσμους, μέσα στους αχανείς ωκεανούς του διαστήματος. Ίσως οι διαστημικοί εξερευνητές του μέλλοντος ανακαλύψουν νέους πολιτισμούς, που θα μας φιλοξενήσουν, αν δεν θέλουν να τους πάρει ο διάολος...
Η παράγραφος αυτή σηματοδοτεί τη λήξη του πρώτου κεφαλαίου. Ας κάνουμε μια μικρή παύση εδώ για ερωτήσεις. Ότι απορία έχετε μπορείτε να την εκφράσετε από κάτω. Αν το παιδί σας έχει απορίες επίσης θα χαρώ να την απαντήσω, αρκεί να μην πολύ μαλακισμένες, όπως πολλές φορές είναι οι παιδικές ερωτήσεις. Και ναι, υπάρχουν ηλίθιες ερωτήσεις, οπότε προσέξτε να τις αποφύγετε. Καλό διάβασμα!!!
Σήμερα θα μιλήσουμε για το Σύμπαν και ότι γνωρίζουμε γι αυτό. Είναι κατανοητό ότι πολλά παιδάκια μπορεί να μην έχουν ιδέα για κάποια από τα πράγματα που θα πούμε σήμερα, ωστόσο δεν θέλω να μου απελπίζεστε, γιατί έχουν γραφτεί όσο πιο εκλαϊκευμένα γίνεται.
Οι πρώτες αναζητήσεις
Στα αρχαία χρόνια, πολύ πριν δεν γεννηθεί ο Χριστούλης, ο περισσότερος κόσμος πίστευε ότι τα αστέρια είναι μέρη που κατοικούν οι θεοί, οι δαίμονες, τιμημένοι ήρωες, αδικοβιασμένες παρθένες και δεν ξέρω και εγώ τι άλλη μαλακία. Πίστευαν επίσης ότι, χαζεύοντας τις κινήσεις τους, θα μπορούσαν να προβλέψουν το μέλλον, να πουν αν η γυναίκα σου είναι έγκυος, ποιανού είναι το παιδί στα αλήθεια και αν θα είναι αγόρι ή κορίτσι. Να υπολογίσουν αν θα βρέξει ή αν θα χιονίσει, αν θα πιάσουν οι φασολιές, να σου πουν γιατί δεν σου σηκώνεται, και γενικά ένα κάρο χαζομάρες, που τώρα τις σκεφτόμαστε και γελάμε με την ασχετοσύνη τους. Σήμερα μεγάλη μερίδα του κόσμου πιστεύει πάνω-κάτω τα ίδια, όμως τώρα γελάμε με την ηλιθιότητα τους, γιατί τουλάχιστον οι παλιοί δεν είχαν την γνώση που έχουμε εμείς σήμερα.
Επίσης υπήρχε ακόμα η ιδέα ότι η Γη είναι επίπεδη και ότι ο Ήλιος κόβει βόλτες γύρω από αυτή (κάτι το οποίο πιστεύουν ακόμα κάποιοι). Από τις πρώτες αναφορές σε ηλιοκεντρικά συστήματα, στα οποία δηλαδή ο Ήλιος ήταν στο κέντρο και οι πλανήτες σουλατσάρουν γύρω από αυτόν, έχουμε τον 5ο αιώνα π.Χ., από τον Πυθαγόρα και την σχολή του και λίγο αργότερα από τον Αριστοτέλη. Φυσικά, τότε η διάδοση της πληροφορίας ήταν δυσκολότερη από ότι σήμερα και έτσι ο μόνος που το έμαθε εκείνη την εποχή ήταν: ο ίδιος ο Πυθαγόρας, δυο φίλοι του, η γυναίκα του και ο σκύλος τους ο Γαβγαβμίδης.
Την πληροφορία αυτή επεξεργάστηκαν και υποστήριξαν με θέρμη πολλούς αιώνες μετά, ο Κοπέρνικος και ο Γαλιλαίος. Βέβαια, τότε είχαμε μεσαίωνα και η Ιερά Εξέταση είχε ήδη εγκαθιδρύσει την δύναμη της και δεν της άρεσε καθόλου η ιδέα ότι μπορεί ο κόσμος που "έφτιαξε ο θεούλης" να μην ήταν τελικά το κέντρο του σύμπαντος. Έτσι, με την τεράστια φιλομάθεια, ανθρωπισμό και τάση για πρόοδο, που ανέκαθεν διέκρινε την Εκκλησία, καταδίκασε και κυνήγησε την ιδέα, απαγορεύοντας τα βιβλία που επεξηγούσαν τις απόψεις των δυο επιστημόνων και μάλιστα τον Γαλιλαίο τον έχωσαν και στην ψειρού για ένα διάστημα. Ο ίδιος για να γλιτώσει την καταδίκη στο δικαστήριο, αναγκάστηκε να απαρνηθεί την ερευνά του, φημολογείται όμως ότι βγαίνοντας από το κτήριο αναφώνησε: "Γυρνάει, δεν γυρνάει , ο Γάλι σας γαμάει!". Λίγο αργότερα ο Νεύτων ήρθε και έδωσε ένα γερό χτύπημα στις συνειδήσεις όλων, διατυπώνοντας τον νόμο της βαρύτητας και δείχνοντας πως τα πάντα υπακούν σε αυτόν. Σιγά σιγά όλη η επιστημονική κοινότητα αποδέχθηκε και τελικά απέδειξε ότι η Γη, όπως και οι υπόλοιποι πλανήτες που αποτελούν το ηλιακός μας σύστημα, είναι σφαιρικά "ετερόφωτα" αντικείμενα, που κινούνται σε ελλειπτικές (περίπου κυκλικές) τροχιές γύρω από το αστέρι που ονομάζουμε Ήλιο.
"Ετερόφωτα" λέμε τα αντικείμενα, που δεν εκπέμπουν δικό τους φως, αλλά αντανακλούν το φως που πέφτει πάνω σε αυτά. Το πιο οικείο σε όλους μας παράδειγμα είναι η Σελήνη, η οποία αντανακλά το φως του ήλιου και κάνει τις νύχτες μας λιγότερο σκοτεινές. "Αυτόφωτα" από την άλλη, λέμε τα αντικείμενα που παράγουν δικό τους φως, όπως ο Ήλιος μας. Άρα σημαντική πληροφορία που πρέπει να κρατήσουμε εδώ, είναι ο διαχωρισμός του πλανήτη από το αστέρι. Αστέρι λέμε το ουράνιο σώμα που είναι αυτόφωτο. Πλανήτες είναι τα ουράνια σώματα που περι-πλανιούνται γύρω από ένα αστέρι. Πολλές φορές οι πλανήτες έχουν με τη σειρά τους σώματα που περι-πλανιούνται γύρω από αυτούς, όπως εμείς έχουμε τη Σελήνη που είναι ο δορυφόρος της Γης. Σημείωση: Πολλές φορές με τη λέξη "πλανήτη", λέμε την πολύ χοντρή φακλάνα (ή φακλάνο), της οποίας η μάζα είναι αρκετή, ώστε να προκαλεί βαρυτική έλξη στους υπόλοιπους ανθρώπους, όταν αυτοί περνάνε ανυποψίαστοι από δίπλα. Αλλά πιο πολλά για την βαρυτική έλξη στο επόμενο κεφάλαιο.
Η μικρή μας κοσμική γειτονιά
Το ηλιακό μας σύστημα αποτελείται από τον ήλιο, που βρίσκεται στο κέντρο του, και από τους οχτώ πλανήτες, που περιφέρονται σε ομοεπίπεδες σχεδόν τροχιές όπως φαίνεται στο παρακάτω σχήμα. Από τον πλησιέστερο προς τον Ήλιο ως τον πιο μακρινό, οι πλανήτες είναι οι εξής: Ερμής, Αφροδίτη, Γη, Άρης, Δίας, Κρόνος, Ουρανός και Ποσειδώνας.
Παλαιότερα, και ο Πλούτωνας ανήκε στην ομάδα των πλανητών, όμως λόγω μικρού μεγέθους (περίπου 6 φορές μικρότερος από την Σελήνη), βγήκε από την λίστα. Τελικά το μέγεθος μετράει που λένε... Μεταξύ του Άρη και του Δια υπάρχει μια μεγάλη περιοχή που περιέχει διαστημικούς βράχους, όλων των μεγεθών και ονομάζεται Ζώνη Αστεροειδών. Το μέσο μέγεθος τους κυμαίνεται από 1 ως 100 χιλιόμετρα, ενώ έχουν βρεθεί και κάποιοι μεγαλύτεροι και το πλήθος αυτών ξεπερνά το 1.5 εκατομμύριο. Υπάρχουν φυσικά χιλιάδες μικρότεροι βράχοι διαμέτρου κάποιων μέτρων και οι οποίοι πολλές φορές λόγω του κοσμικού μπιλιάρδου που παίζεται εκεί, εκτινάσσονται από τη ζώνη αστεροειδών προς τον πλανήτη μας, ο οποίος λόγω της βαρύτητας τους έλκει πάνω του. Ευτυχώς ο πλανήτης μας έχει μια φυσική ασπίδα, η οποία και λέγεται ατμόσφαιρα. Οι αστεροειδείς αυτοί πέφτοντας στην ατμόσφαιρα σχηματίζουν τόσο μεγάλη τριβή (και άρα θερμοκρασία), που οι βράχοι ή μέρος αυτών εξαχνώνονται (γίνονται αέρια) αφήνοντας πίσω τους φωτεινές γραμμές, τα γνωστά σε όλους μας πεφταστέρια. Η πτώση ενός τέτοιου τεράστιου βράχου -ή αλλιώς μετεωρίτη- είναι κατά πολλούς επιστήμονες η αιτία για την εξαφάνιση των δεινοσαύρων. Φανταστείτε το παπάρι που θα τρώγαμε εμείς αν ένα τέτοιο αντικείμενο έπεφτε στη Γη...
Εκτός από την περιστροφή τους γύρω από τον Ήλιο, οι πλανήτες περιστρέφονται γύρω από τον εαυτό τους ο καθένας με διαφορετικές ταχύτητες. Πολύς κόσμος δεν ξέρει, ότι αυτή τη στιγμή η ταχύτητά του είναι πάνω από 100.000 χιλιόμετρα την ώρα, γιατί αυτή είναι και η ταχύτητα της Γης γύρω από τον Ήλιο. Ταυτόχρονα η Γη περιστρέφεται γύρω από τον εαυτό της με ταχύτητα 1600 περίπου χιλιομέτρων την ώρα. Εύκολα συμπεραίνει κανείς από τα παραπάνω ότι, αν πιστέψουμε το παραμυθάκι της βίβλου, κατά το οποίο ένας τυχαίος Εβραίος κεφτές, με την προσευχή του και μόνο, σταμάτησε τον Ήλιο και το Φεγγάρι, ουσιαστικά σημαίνει ότι περιστροφή της Γης γύρω από τον άξονά της, έπεσε ξαφνικά από την ταχύτητα των 1600 km/h, στα 0 km/h. Σύμφωνα με την αρχή της αδράνειας (εγώ εδώ είχα βάλει αρχή διατήρηση της ορμής και διόρθωσα μετά από την σοφή υπόδειξη φίλτατου ανώνυμου αναγνώστη), που κανένας πραγματικός πιστός δεν ξέρει τι σημαίνει, όλος ο πληθυσμός της Γης άνθρωποι, ζώα, αντικείμενα αλλά και δέντρα ακόμα, έπρεπε να είχαν αλλάξει ήπειρο. Με λίγα λόγια, αν για παράδειγμα ο μαλάκας που έγραφε αυτή την ιστορία, ήταν παρών στο συμβάν, όταν ξεκίναγε την πρόταση θα ήταν στο αρχαίο και τριτοκοσμικό Ισραήλ, ενώ θα τελείωνε την πρόταση στα νησιά Μπόρα-Μπόρα περίπου. Ένα από τα καλά της επιστήμης, είναι ότι μπορείς με επιχειρήματα και αποδείξεις να τσιμπουκώνεις μέχρι δακρύων τον κάθε μπούρδα θαυματολόγο και θρησκόληπτο.
Πέρα από το ηλιακό σύστημα
Συνεχίζοντας την διαστημική μας αναζήτηση, εύλογο είναι σε αυτό το σημείο να αναρωτηθεί κανείς, "καλά, και αφού το ηλιακό μας σύστημα έχει μόνο τους πλανήτες και τους μετεωρίτες μέσα, τότε όλα τα άλλα αστέρια που βλέπω στον ουρανό, που είναι;" Αυτή η ερώτηση απασχόλησε και τους πρώτους αστρονόμους, οι οποίοι έστρεψαν τα τηλεσκόπια τους στον ουρανό, φτιάξαν ποπ κόρν και πήραν και μια μπύρα, και φάγαν χιλιάδες ώρες μελετώντας πλέον στα σοβαρά τα άστρα και τις κινήσεις τους. Αυτό που ανακάλυψαν τελικά ήταν ότι, τα άστρα είναι σε γενικές γραμμές μεγάλες μπάλες αερίων, που παράγουν τεράστια ποσά ενέργειας λόγω των πυρηνικών αντιδράσεων που προκαλούνται στον πυρήνα τους, για αυτό και λάμπουν τόσο δυνατά. Με την ανάπτυξη των θετικών επιστημών, κατάφεραν σιγά σιγά να μετρηθούν και οι αποστάσεις κάποιων αστέρων και διαπιστώθηκε τότε ότι τα αστέρια είναι πολύ μακριά. Αλλά ΠΟΛΥ μακριά λέμε. Το κοντινότερο σε μας αστέρι (το Άλφα του Κενταύρου) απέχει από τον ήλιο μας τέσσερα έτη φωτός. Αυτό σημαίνει ότι το φως, το οποίο κινείται με ταχύτητα 300.000 χιλιόμετρα/δευτερόλεπτο, θέλει τέσσερα χρόνια για να φτάσει εκεί, άρα με γρήγορες πράξεις που μόλις τώρα έκανα με το μυαλό μου βγάζω 37.843.200.000.000, δηλαδή περίπου 40 ΤΡΙΣΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ χιλιόμετρα μακριά... Φυσικά τα περισσότερα άστρα βρίσκονται ως και εκατομμύρια έτη φωτός μακριά, ενώ κάποια άλλα είναι τόσο στου διαόλου το κώλο, που το φως δεν έχει φτάσει ακόμα σε εμάς παρόλου που ταξιδεύει τόσα εκατομμύρια χρόνια.
Έτσι λοιπόν, σιγά-σιγά οι επιστήμονες κατάλαβαν ότι το ηλιακό μας σύστημα, είναι ουσιαστικά μια μικρή γωνία μιας τεράστιας γειτονιάς αστέρων, την οποίο και ονόμασαν γαλαξία. Ο γαλαξίας μας υπολογίζεται ότι έχει περίπου 200 με 400 δισεκατομμύρια αστέρια, ενώ στο σύμπαν που μπορούμε να παρατηρήσουμε, εκτιμάται ότι υπάρχουν πάνω από 100 δισεκατομμύρια γαλαξίες. Με λίγα λόγια γίνεται της καραπουτανοκαργιολάρας το κάγκελο.
Ένα ακόμα λοιπόν επιχείρημα που έρχεται να προσγειωθεί σαν τεράστια μούντζα σε όλους όσους πιστεύουν έστω και λίγο στις μπουρδολογίες της αστρολογίας, είναι ο απαράδεκτα τεράστιος αριθμός αστέρων που υπάρχουν στο σύμπαν. Το ερώτημα, "γιατί μόνο τα αστέρια που ανήκουν σε συγκεκριμένους αστερισμούς -τους οποίους επινόησε και προώθησε κάποια στιγμή η ανθρώπινη φαντασία-, είναι ικανά να επηρεάσουν την ανθρώπινη μοίρα ή τον χαρακτήρα κάποιου, ενώ τα τρισεκατομμύρια άλλα αστέρια δεν παίζουν κάποιο ρόλο;" αποτελεί ένα λουκάνικο βαθεία σφηνωμένο στο λαιμό (για να μη πω πουθενά αλλού) των υποστηριχτών της αστρολογίας. Αλλά ας μην ασχολούμαστε άλλο με φαιδρότητες και ας θαυμάσουμε εικόνες του γαλαξία που μας φιλοξενεί.
Ο γαλαξίας μας όπως φαίνεται από
το διαστημόπλοιο μου.
Ο γαλαξίας όπως
φαίνεται από μια παραλία που έκανα σεξ κάποτε.
Η αρχή των πάντων
Σιγά-σιγά ακόμα και ο πιο χαζός από τους χαζούς, μπορεί να καταλάβει ότι ο πλανήτης μας, είναι ένας ασήμαντος κόκκος άμμου στην απέραντη αμμουδιά του διαστήματος. Η ερώτηση που αναπόφευκτα έρχεται στο μυαλό όλων είναι: "και από που σκατά ήρθαν όλα αυτά και πως δημιουργήθηκαν;". Η πιο διαδεδομένη θεωρία προέκυψε όταν έγινε μια πολύ μεγάλη ανακάλυψη. Μελετώντας τις κινήσεις κάποιου μακρινού αστέρα ενός άλλου γαλαξία, οι επιστήμονες συνειδητοποίησαν ότι αυτός απομακρύνεται από τον δικό μας. Μετά το ίδιο ανακάλυψαν και για άλλον γαλαξία. "Μαλακίες γαλαξίες κοιτάμε" σκέφτηκαν στην αρχή, όμως διαπίστωσαν ότι κάθε γαλαξίας που εξέταζαν, φαινόταν να απομακρύνεται από μας. "Τι στο πούτσο παίζει;" σκέφτηκαν, "τόσο βρωμάνε τα πόδια μας, που όλο το σύμπαν απομακρύνεται από μας;". Έμειναν όμως έκπληκτοι, όταν αποδείχθηκε ότι, όχι μόνο οι γαλαξίες απομακρύνονται από εμάς, αλλά απομακρύνονται και αναμετάξυτων. Η αλήθεια λοιπόν είναι, ότι το σύμπαν διαστέλλεται συνεχώς και όλα τα σημεία του συνεχώς απομακρύνονται το ένα από το άλλο. Αυτό σημαίνει ότι αν πάμε πίσω στο χρόνο, το σύμπαν ήταν μικρότερο και τα σημεία του ήταν πιο κοντά το ένα με το άλλο. Αν πάμε ακόμα πιο πίσω, το σύμπαν ήταν ακόμα μικρότερο. Επαναλαμβάνοντας το σκεπτικό, φτάνουμε στην θεωρία της μεγάλης έκρηξης (Big Bang Theory) η οποία λέει ότι, ολάκερο το σύμπαν, βρίσκονταν κάποτε τόσο απίστευτα κοντά, που ένα σημείο περιείχε όλη την ύλη και όλη την ενέργεια του διαστήματος. Φανταστείτε ένα σημείο, όπου η πυκνότητα είναι άπειρη και η θερμοκρασία το ίδιο. Μιλάμε για συνθήκες, που ακόμα και εγώ με την ανυπολόγιστα μεγάλη εξυπνάδα μου δεν μπορώ να κατανοήσω πλήρως και φυσικά κανένας άλλος στο κόσμο. Με κάποιο τρόπο που είναι άγνωστος και παίζει να μην ανακαλυφθεί και ποτέ, το τεράστιο κοσμικό φιτίλι άναψε και με το που η σπίθα έφτασε το στόχο της, έγινε της πόρνης το παρανάλωμα. Από το σημείο αυτό, ξεκινάει με ένα μεγάλο ΜΠΟΥΜ το γνωστό σε μας σύμπαν, ξερνώντας ύλη και θερμότητα με απίστευτη ταχύτητα και δύναμη. Η θερμοκρασία αρχικά ήταν τόσο μεγάλη, που η ύλη ήταν στην πρωτογενή της μορφή, δηλαδή τα βασικά σωματίδια όπως πρωτόνια, δευτερόνια, ηλεκτρόνια, νετρόνια, αλζόνια (τα οποία αργότερα συνενώθηκαν μέσα μου μαζί με τα γαμιόνια, εξού και είμαι τόσο αμάσητος τύπος), κανελόνια, παντελόνια και ένα σωρό άλλα τέτοια. Αυτά τα σωματίδια αποτέλεσαν την μαγιά για την δημιουργία των πρώτων άστρων και σιγά σιγά με την πάροδο εκατομμυρίων χρόνων δημιούργησαν το σύμπαν, που λίγοι ξέρουμε και αγαπάμε. Η θεωρία του Big Bang και το πως επεκτείνεται το σύμπαν μας, μπορεί να απεικονιστεί εύκολα σχεδιάζοντας όλους τους γαλαξίες πάνω σε ένα μπαλόνι όπως φαίνεται στο σχήμα παρακάτω. Όταν το μπαλόνι δεν έχει αέρα, όλοι οι γαλαξίες είναι κοντά μεταξύ τους. Όσο όμως ο μπούλης φυσάει το μπαλόνι, οι γαλαξίες απομακρύνονται μεταξύ τους δίνοντας μας να καταλάβουμε πως κινείται αυτή τη στιγμή το σύμπαν.
Έλα μπούλη φύσα!!!
Οι τελευταίες έρευνες δείχνουν ότι το σύμπαν μάλλον θα διαστέλλεται για πάντα. Αυτό δεν σημαίνει ότι και εμείς θα είμαστε εδώ να το δούμε. Όλα τα αστέρια έχουν μια ημερομηνία λήξης όπως θα δούμε στο επόμενο επεισόδιο, και το ίδιο ισχύει και για τον Ήλιο μας. Σε 5 εκατομμύρια χρόνια, ο Ήλιος θα σκάσει σαν τεράστια τσιχλόφουσκα (περίπου) και κάθε ζωή στο ηλιακό σύστημα θα χαθεί. Αν δεν έχουμε μετοικήσει σε κάποιο άλλο ηλιακό σύστημα μέχρι τότε, τον ήπιαμε πανηγυρικά. Σκοπός μας μέχρι τότε είναι να αναπτυχθούμε όσο μπορούμε και να ταξιδέψουμε σαν τον αστρικό Κολόμβο σε νέους κόσμους, μέσα στους αχανείς ωκεανούς του διαστήματος. Ίσως οι διαστημικοί εξερευνητές του μέλλοντος ανακαλύψουν νέους πολιτισμούς, που θα μας φιλοξενήσουν, αν δεν θέλουν να τους πάρει ο διάολος...
Η παράγραφος αυτή σηματοδοτεί τη λήξη του πρώτου κεφαλαίου. Ας κάνουμε μια μικρή παύση εδώ για ερωτήσεις. Ότι απορία έχετε μπορείτε να την εκφράσετε από κάτω. Αν το παιδί σας έχει απορίες επίσης θα χαρώ να την απαντήσω, αρκεί να μην πολύ μαλακισμένες, όπως πολλές φορές είναι οι παιδικές ερωτήσεις. Και ναι, υπάρχουν ηλίθιες ερωτήσεις, οπότε προσέξτε να τις αποφύγετε. Καλό διάβασμα!!!
